(1) मरीचि के पुत्र कश्यप प्रजापति थे। ब्रह्मदेव की दाहिनी हाथ की बोटे की नली से दक्ष नाम का पुरुष और बाएँ हाथ की बोटे की नली से धरनी नाम की स्त्री जन्मीं। उन दोनों से एक हज़ार-हज़ार महा ऋषि जन्मे। (2) ब्रह्मा के मानस पुत्रों में दूसरे स्थान पर रहने वाले अंगिरस्‍ु को उद्दध्य, बृहस्पति और संवर्त जैसे पुत्र हुए। बृहस्पति देवताओं के आचार्य बने। (3) मैत्रि (अत्रि) नामक मानस पुत्र से अनेक महा मुनि जन्मे। (4) पुलस्त्य नामक ब्रह्मा के मानस पुत्र से राक्षसों का जन्म हुआ। (5) पुलह नामक मानस पुत्र से किन्नर और किमपुरुष वर्ग उत्पन्न हुए। (6) क्रतू नामक मानस पुत्र से पक्षियों की जाति उत्पन्न हुई।

   
    

शान्तिपर्व (Mahabharat) - 12. शान्तिपर्व(महाभारत)


॥ श्रीः ॥
12.237. अध्यायः 237
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
भीष्मेण युधिष्ठिरंप्रति सद्गुणानां जनवशीकरणकारणत्वे दृष्टान्ततया उग्रसेनाय कृष्णोदितनारदगुणानुवादः॥ 1॥


Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text

युधिष्ठिर उवाच। 12-237-0x(6216)(74941)
प्रियः सर्वस्य लोकस्य सर्वसत्वाभिनन्दितः।
गुणैः तर्पैरुपेतश्च कोन्वस्ति भुवि मानवः॥ 12-237-1(74942)
भीष्म उवाच। 12-237-2x(6217)
अत्र ते वर्तयिष्यामि पृच्छतो भरतर्षभ।
उग्रसेनस्य संवादं नारदे केशवस्य च॥ 12-237-2(74943)
उग्रसेन उवाच। 12-237-3x(6218)
यस्य संकल्पते लोको नारदस्य प्रकीर्तने।
मन्ये स गुणसंपन्नो ब्रूहि तन्मम पृच्छतः॥ 12-237-3(74944)
वासुदेव उवाच। 12-237-4x(6219)
कुकुराधिप यान्मन्ये शृणु तान्मे विवक्षतः।
नारदस्य गुणान्साधून्संक्षेपेण नराधिप॥ 12-237-4(74945)
न चारित्रनिमित्तोऽस्याहंकारो देहपातनः।
अभिन्नश्रुतचारित्रस्तस्मात्सर्वत्र पूजितः॥ 12-237-5(74946)
अरतिः क्रोधचापल्ये भयं नैतानि नारदे॥
अदीर्घसूत्रः शूरश्च तस्मात्सर्वत्र पूजितः॥ 12-237-6(74947)
उपास्यो नारदो बाढं वाचि नास्य व्यतिक्रमः।
कामतो यदि वा लोभात्तस्मात्सर्वत्र पूजितः॥ 12-237-7(74948)
अध्यात्मविधितत्त्वज्ञः क्षान्तः शक्तो जितेन्द्रियः।
ऋजुश्च सत्यवादी च तस्मात्सर्वत्र पूजितः॥ 12-237-8(74949)
तेजसा यशसा बुद्ध्या ज्ञानेन विनयेन च।
जन्मना तपसा वृद्धस्तस्मात्सर्वत्र पूजितः॥ 12-237-9(74950)
सुशीलः सुखसंवेशः सुभोजः स्वादरः शुचिः।
सुवाक्यश्चाप्यनीर्ष्यश्च तस्मात्सर्वत्र पूजितः॥ 12-237-10(74951)
कल्याणं कुरुते बाढं पापमस्मिन्न विद्यते।
न प्रीयते परानर्थैस्तस्मात्सर्वत्र पूजितः॥ 12-237-11(74952)
वेदश्रूतिभिराख्यानैरर्थानभिजिगीषति।
तितिक्षुरनवज्ञश्च तस्मात्सर्वत्र पूजितः॥ 12-237-12(74953)
समत्वाच्च प्रियो नास्ति नाप्रियश्च कथंचन।
मनोऽनुकूलवादी च तस्मात्सर्वत्र पूजितः॥ 12-237-13(74954)
बहुश्रुतश्चित्रकथः पण्डितोऽनलसोऽशठः।
अदीनोऽक्रोधनोऽलुब्धस्तस्मात्सर्वत्र पूजितः॥ 12-237-14(74955)
नार्थे धने वा कामे वा भूतपूर्वोऽस्य विग्रहः।
दोषाश्चास्य समुच्छिन्नास्तस्मात्सर्वत्र पूजितः॥ 12-237-15(74956)
दृढभक्तिरनिन्द्यात्मा श्रुतवाननृशंसवान्।
वीतसंमोहदोषश्च तस्मात्सर्वत्र पूजितः॥ 12-237-16(74957)
असक्तः सर्वसङ्गेषु सक्तात्मेव च लक्ष्यते।
अदीर्घसंशयो वाग्मी तस्मात्सर्वत्र पूजितः॥ 12-237-17(74958)
समाधिर्नास्य कामार्थै नात्मानं स्तौति कर्हिचित्।
अनीर्षुर्मृदुसंवादस्तस्मात्सर्वत्र पूजितः॥ 12-237-18(74959)
`नाहंकारे मुक्तिरस्य चारित्रे बुद्धिरास्थिता।
वेदार्थविद्विभागेन यज्ञविद्योगवित्कविः।
भक्तिमान्य सदा विद्वांस्तस्मात्सर्वत्र पूजितः॥ 12-237-19(74960)
त्रिगुणं गुणभोक्तारं पञ्चयज्ञात्मकं तथा।
यथावत्स विजानाति तस्मात्सर्वत्र पूजितः॥ 12-237-20(74961)
कल्याणं कुरुते बाढं पापमस्मिन्न विद्यते।
न प्रीयते परानर्थैस्तस्मात्सर्वत्र पूज्यते॥' 12-237-21(74962)
लोकस्य विविधं चित्तं प्रेक्षते चाप्यकुत्सयन्।
संसर्गविद्याकुशलस्तस्मात्सर्वत्र पूजितः॥ 12-237-22(74963)
नासूयत्यागमं कंचित्स्वनयेनोपजीवति।
अबन्ध्यकालोऽवश्यात्मा तस्मात्सर्वत्र पूजितः॥ 12-237-23(74964)
कृतश्रमः कृतप्रज्ञो न च तृप्तः समाधितः।
नित्ययुक्तोऽप्रमत्तश्च तस्मात्सर्वत्र पूजितः॥ 12-237-24(74965)
नापत्रपश्च युक्तश्च नियुक्तः श्रेयसे परैः।
अभेत्ता परगुह्यानां तस्मात्सर्वत्र पूजितः॥ 12-237-25(74966)
न हृष्यत्यर्थलाभेषु नालाभे तु व्यथत्यपि।
स्थिरबुद्धिरसक्तात्मा तस्मात्सर्वत्र पूजितः॥ 12-237-26(74967)
तं सर्वगुणसंपन्नं दक्षं शुचिमनामयम्।
कालज्ञं च प्रियज्ञं च कः प्रियं न करिष्यति॥ 12-237-27(74968)
`इत्युक्तः संप्रशस्यैनमुग्रसेनो गतो गृहात्।
आस्ते कृष्णस्तथैकान्ते पर्यङ्के रत्नभूषिते॥ 12-237-28(74969)
कदाचित्तत्र भगवान्प्रविवेश महामुनिः।
तमभ्यर्च्य यथान्यायं तूष्णीमास्ते जनार्दनः॥ 12-237-29(74970)
तं खिन्नमिव संलक्ष्य केशवं वाक्यमब्रवीत्।
किमिदं केशव तव वैमनस्यं जनार्दन।
अभूतपूर्वं गोविन्द तन्मे व्याख्यातुमर्हसि॥ 12-237-30(74971)
श्रीवासुदेव उवाच। 12-237-31x(6220)
नासुहृत्परमं मेऽद्य नापदोऽर्हति वेदितुम्।
अपण्डितो वापि सुहृत्पण्डितो वाऽप्यनात्मवान्॥ 12-237-31(74972)
स त्वं सुहृच्च विद्वांश्च जितात्मा श्रोतुमर्हसि।
अप्येतद्धृदि यद्दुःखं तद्भवाञ्श्रोतुमर्हति॥ 12-237-32(74973)
दास्यमैश्वर्यवादेन ज्ञातीनां च करोम्यहम्।
द्विषन्ति सततं क्रुद्धा ज्ञातिसंबन्धिवान्धवाः॥ 12-237-33(74974)
दिव्या अपि तथा भोगा दत्तास्तेषां मया पृथक्।
तथाऽपि च द्विषन्तो मां वर्तन्ते च परस्परम्॥ 12-237-34(74975)
नारद उवाच। 12-237-35x(6221)
अनायसेन शस्त्रेण परिमृज्यानुमृज्य च।
जिह्वामुद्धर चैतेषां न वक्ष्यन्ति ततः परम्॥ 12-237-35(74976)
भगवानुवाच। 12-237-36x(6222)
अनायसं कथं विन्द्यां शस्त्रं मुनिवरोत्तम।
येनषामुद्धरे जिह्वां ब्रूहि तन्मे यथातथम्॥ 12-237-36(74977)
नारद उवाच। 12-237-37x(6223)
गोहिरण्यं च वासांसि रत्नाद्यं यद्धनं बहु।
आस्ये प्रक्षिप चैतेषां शस्त्रमेतदनायसम्॥ 12-237-37(74978)
सुहृत्संबन्धिमित्राणां गुरूणां स्वजनस्य च।
आख्यातं शस्रमेतद्धि तेन च्छिन्धि पुनः पुनः॥ 12-237-38(74979)
तवैश्वर्यप्रदानानि श्लाध्यमेषां वचांसि च।
समर्थं त्वामभिज्ञाय प्रवदन्ति च ते नराः॥ 12-237-39(74980)
भीष्म उवाच। 12-237-40x(6224)
ततः प्रहस्य भगवान्संपूज्य च महामुनिम्।
तथाऽकरोन्महातेजा मुनिवाक्येन चोदितः॥ 12-237-40(74981)
एवंप्रभावो ब्रह्मर्षिर्नारदो मुनिसत्तमः।
पृष्टवानसि यन्मां त्वं तदुक्तं राजसत्तम॥ 12-237-41(74982)
सर्वधर्महिते युक्ताः सत्यधर्मपरायणाः।
लोकप्रियत्वं गच्छन्ति ज्ञानविज्ञानकोविदाः॥' ॥ 12-237-42(74983)

इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि सप्तत्रिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः॥ 237॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-237-12 तितिक्षुरनवद्यश्चेति ट. पाठः॥ 12-237-31 असुहृत्नापुरुषः॥


Mahabharat- Hindi (Devanagari) 100000 shlokas

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.